De gebroeders Van Lymborch
Dinsdag 10 maart 2026, 20 uur, Scheppingskerk, Van Poelgeestlaan 2, Leiderdorp
De gebroeders Van Lymborch, Pracht en praal onder de Bourgondische hertogen (1364-1419)
Lezing door Martijn Pieters
In 2025 vond het culturele hoogtepunt plaats in het chateau Chantilly ten noorden van Parijs. Daar werd namelijk voor de derde keer sinds haar herontdekking in het midden van de 19de eeuw het wereldberoemde ‘Les très riches Heures de Duc de Berry’ aan het publiek getoond. Reden is een restauratie van het boek, waardoor verschillende pagina’s, waaronder de beroemde kalenderplaten, tegelijkertijd getoond konden worden. Bovendien bracht men nog andere voorwerpen uit het mecenaat van de opdrachtgever en zijn kunstenaars weer samen: edelmetaal werk, reliekhouders, wandtapijten en handschriften die zijn kastelen en kerken sierden. Aan hem verbonden waren de drie gebroeders Van Lymborch (van Limburg) uit Nijmegen.
Zij werden door hun oom Jan Maelwael naar het hof gehaald en kwamen op deze wijze in dienst van de hertog van Bourgondië, Filips de Stoute en uiteindelijk diens broer, Jean, hertog van Berry. Voor hem maakten ze de mooiste handschriften, welke in de lezing zullen worden voorgesteld, samen met enkele andere voorwerpen. De drie broers overklasten met hun vernieuwingen in zowel stijl als iconografie de boekverluchting zoals die in Frankrijk bedreven werd. Zij vermengden invloeden uit Italië met tradities uit de Franse en Noordnederlandse kunst. Nog steeds is er veel onbekend van deze drie broers, maar dat zij tot de besten van hun tijd behoorden staat buiten kijf. Aan het dienstverband en mecenas kwam in 1416 abrupt een einde toen zowel de hertog als de kunstenaars door de pest overleden.
Martijn Pieters (*1972) studeerde en doceerde kunstgeschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam, waar hij zich specialiseerde in de kunst der Middeleeuwen, in het bijzonder de schilderkunst van de Vlaamse Primitieven en de wandschilderingen uit de late middeleeuwen. Een langer verblijf in het Dommuseum van Trier zorgde ervoor dat de middeleeuwse kunst van Duitsland een ander zwaartepunt in zijn interessegebied is. Als zelfstandig kunsthistoricus geeft hij al jarenlang voor uiteenlopende groepen lezingen, cursussen en rondleidingen over algemene en specialistische onderwerpen uit de kunstgeschiedenis, in het bijzonder die van de Middeleeuwen. Publicaties in Duitsland behandelen vooral de middeleeuwse wandschilderingen in de Eifel en de Rijnstreek. Daarnaast heeft hij een ruime ervaring in het begeleiden en ontwikkelen van kunst- en cultuurhistorische reizen, die naar vele uiteenlopende plaatsen en gebieden in Duitsland en recentelijk ook naar Bourgondië in Frankrijk leiden.
Onderschriften bij de afbeeldingen:
- Gebroeders Van Lymborch, Les Très Riches Heures de Duc de Berry, kalenderblad februari, ca. 1412-1416, tempera op perkament, 29,4 x 21 cm, Chantilly, Musée Condé, Ms. 65, fol. 2v
- Gebroeders Van Lymborch, Les Belles Heures de Duc de Berry, De dood van Christus, 1405-1408/1409, perkament, 23,8 x 17 cm, New York, Metropolitan Museum of Art, fol. 145v
Streetart en Graffiti, van metro naar museum
Dinsdag 10 februari 2026, 20.00 uur, Scheppingskerk, lezing door Alex Pope en Franka Wijngaarden
Van Poelgeestlaan 2, Leiderdorp
Street art en graffiti geschiedenis in vogelvlucht: van de metro naar het museum
Alex Pope en Franka Wijngaarden geven een introductie in de geschiedenis en ontwikkeling van streetart als modern fenomeen. Maak kennis met het ontstaan van graffiti en de eerste aanrakingen met de gevestigde kunstwereld. Maar ook met kunstenaars als Keith Haring en Jean-Michel Basquiat en de rol van Nederlandse musea in de acceptatie van streetart als museale kunstvorm. De lezing biedt inzicht in het huidige streetart-klimaat, inclusief STRAAT Museum en een inkijkje in de verhalen achter de meest spectaculaire werken uit het museum.
Alex Pope is Educator bij STRAAT, het museum voor streetart en graffiti. In 2011 studeerde hij af met een masterscriptie over de 'verkunsting' van graffiti. De academische theorie voor dit onderzoek was gestoeld op de symbolische productie van kunst en de rol van poortwachters in het culturele veld. In aanloop naar zijn huidige functie bij STRAAT heeft Alex talloze rondleidingen en presentaties gegeven met betrekking tot het onderwerp streetart, onder meer in het Van Gogh Museum. Ook een stukje praktijkervaring is hem niet vreemd...
Franka is theatermaker en docent in opleiding. Na het afronden van wat universitaire studies in de verkeerde richting en een kantoorbaan bij de provincie, besloot ze het roer om te gooien en nooit meer achter een bureau te zitten. Nu volgt ze haar droomopleiding aan de toneelacademie Maastricht, geeft ze rondleidingen bij STRAAT en KunstLinie en gaat ze graag in gesprek over alles wat kunst is.
Sprekende juwelen
Dinsdag 13 januari 2026, 20.00 uur
Scheppingskerk, Van Poelgeestlaan 2, Leiderdorp
Sprekende juwelen
Lezing door Martijn Akkerman
Er zijn in Nederland en België maar weinig mensen die hem nog nooit hebben gezien, want hij is een vertrouwd medewerker van de populaire tv–programma’s ‘Tussen Kunst en Kitsch’ en ‘Blauw Bloed’. Martijn Akkerman, de eerste juwelenhistoricus van ons land, verhaalt over zijn grote passie voor juwelen op historische portretten, van koningshuizen en filmsterren. Ook doet hij onderzoek naar de geschiedenis en ontwikkeling van voornamelijk Europese juwelen vanaf de Renaissance tot na de Tweede Wereldoorlog.
Noordse Kunst, verstilling, natuur en folklore
Dinsdag 9 december 2025, 20.00 uur, Scheppingskerk, Van Poelgeestlaan 2, Leiderdorp
Noordse kunst – verstilling, natuur en folklore
Lezing door Birgitte Mommers
Noordse schilderkunst komt uit de Scandinavische landen. In deze landen ontwikkelde de kunst aan het einde van de 19e en begin van de 20e eeuw een geheel eigen beeldtaal, waarin verstilling, natuur en folklore een belangrijke rol spelen. In deze lezing ontdekt u wat de Noordse kunst zo herkenbaar maakt, en hoe deze zich verhoudt tot de grote Europese stromingen van die tijd, zoals symbolisme en impressionisme.
Laat u verrassen door de schoonheid, eigenheid en zeggingskracht van kunst uit het hoge noorden, het uitgestrekte landschap, het eenvoudige boerenleven, en nationale sagen en legenden. Veel kunstenaars blijven daar ook nog aan vasthouden na de kennismaking met de moderne Europese kunststromingen vanaf het einde van de 19e eeuw. Dat leidt tot een unieke herkenbaarheid binnen de gangbare avant-garde stijlen.
Bij Noordse kunst denken velen meteen aan het werk van Edvard Munch en van Akseli Gallen-Kallela. Zij hebben hier in Nederland ook al veel aandacht gekregen tijdens tentoonstellingen. De verscheidenheid aan kunstenaars uit Scandinavië is echter omvangrijk. Zo zijn er de Skagen-schilders, zoals Krøyer en Anna Ancher, die vaak de plattelandsbevolking weergeven. Carl Larsson legde zich toe op huiselijke scènes. En Harald Sohlberg schilderde het landschap van Noorwegen.
U ontdekt ook de verschillen tussen de landen en de kunstenaars: van het symbolisme van Munch en de verstilling van Hammershøi, tot de folklore van Gallen-Kallela en de huiselijke interieurs van Larsson.
In 2005 studeerde Birgitte Mommers (1976) af aan de Universiteit van Amsterdam in de studierichting renaissance en barok, en zij werkt sindsdien als docente kunstgeschiedenis. Zij houdt erg van de breedte van haar vak en beperkt zich dus niet tot haar studierichting renaissance en barok. Ze praat met evenveel liefde en passie over de oude Egyptenaren als over moderne kunst. Zij werkt al jaren voor verschillende opdrachtgevers, waaronder de Vrije Academie, de Volksuniversiteit en de HOVO. Met haar eigen bedrijf Art & Leisure biedt zij (online) lezingen aan, en rondleidingen door musea en belangrijke tentoonstellingen.
Foto's:
Landschap (startfoto en deze pagina) : Akseli Gallen-Kallela, Keitele meer, 1905, National Gallery Londen
Vrouw: Vilhelm Hammershoi, Interieur met achteraanzicht vrouw, 1903/1904, Randers Kunstmuseum
De mannen van Michelangelo
Dinsdag 11 november 2025, 20.00 uur,
Scheppingskerk, Van Poelgeestlaan 2, Leiderdorp
'De mannen van Michelangelo'
Michelangelo Buonarroti (1475-1564) wordt gezien als een van de beste kunstenaars aller tijden. Samen met Rafael Sanzio en Leonardo da Vinci staat hij aan de basis van de ongekende bloei van de kunsten tijdens de Italiaanse renaissance. 
Met zijn talent en ongekende ambitie weet Michelangelo zich in een lange carrière zowel als schilder, architect en vooral als beeldhouwer te laten gelden. Al in zijn eigen tijd worden zijn uitzonderlijke kwaliteiten geroemd en kunstenaarsbiograaf Giorgio Vasari noemt hem ‘de goddelijke Michelangelo’.
In het 550e geboortejaar van Michelangelo besteedt Teylers Museum in Haarlem dit najaar uitgebreid aandacht aan de Italiaanse grootmeester (van 15 oktober 2025 t/m 25 januari 2026). In de tentoonstelling is gekozen voor een typerend Michelangelo onderwerp: zijn vernieuwende en voor latere kunstenaars zeer invloedrijke benadering van het mannelijk lichaam.
Hoewel door velen bewonderd en nagevolgd, zorgen zijn werken soms ook voor controverse. Isolde Scholberg toont tijdens de lezing leven en werk van Michelangelo en maakt zijn pioniersrol en grote invloed op latere generaties duidelijk.
Isolde Scholberg biedt een levendige en vaak verrassende kennismaking met kunst in de meest brede zin van het woord. Van de klassieke oudheid, de Italiaanse renaissance tot hedendaagse kunst. Als cultuurwetenschapper plaatst zij kunstwerken daarbij in een ruimer historisch en cultureel kader en biedt zo nieuwe en soms onverwachte inzichten. Haar motto is dan ook: ‘het verhaal achter de kunst’.
Foto's:
startfoto - Michelangelo, figuurstudie voor de Lybische Sybille, ca 1511
deze pagina: Michelangelo, Apollo-David, ca 1530
Overeenkomsten muziek Beethoven, Sonny Rollins en vogelgeluiden
Dinsdag 14 oktober 2025, 20.00 uur,
Scheppingskerk, Van Poelgeestlaan 2, Leiderdorp
Overeenkomsten tussen de muziek van Ludwig van Beethoven, Sonny Rollins en vogelgeluiden
In de lezing zal worden ingegaan op de vraag: hoe wordt er gecomponeerd? Maar ook - iets ingewikkelder - hoe kan het gebruik van eenzelfde compositietechniek tot zoveel verschillende muziekstijlen leiden? Het is frappant om te zien hoe componisten als J.S.Bach, W.A.Mozart. L. Van Beethoven, maar ook jazzmusici als Sonny Rollins, songwriters als Rodgers en Hammerstein, zelfs vogels, in de kern dezelfde technieken gebruiken.
De ‘ Vijfde symfonie’ van L. van Beethoven en het nummer ‘Saint Thomas’ van Sonny Rollins zijn centrale muziekstukken maar er worden ook uitstapjes gemaakt naar de muziek van Erik Satie, Willem Pijper, uiteraard naar eigen werk, maar ook naar vogelgeluiden. Veel voorbeelden zullen live worden uitgevoerd.
Huub de Vriend (Arnhem 1954) is na het Bonaventuracollege aanvankelijk psychologie gaan studeren. Tegelijkertijd volgde hij op het Koninklijk Conservatorium de opleiding compositie en de opleiding Docent Muziek. Vanaf 1990 heeft hij gedoceerd aan het Koninklijk Conservatorium. In diezelfde periode was hij ook docent muziek aan het Stedelijk Gymnasium van Leiden.
Veel van zijn composities zijn uitgegeven, o.a. bij Donemus en bij Matching Arts. Diverse amateur orkesten uit de regio hebben van hem werk uitgevoerd, waaronder: ‘De Reuzenalbatros’. Onlangs is de ‘Ooievaar Suite’ in première gegaan, uiteraard in Den Haag. Voor alle verzamelde Leidse koren heeft hij tijdens de Coronajaren het koorwerk ‘Pelgrimage’ gecomponeerd.
Recent werk is een ‘Songspiel’ over Piet Paaltjens en hij werkt momenteel aan een opera over Thomas Moore.
Onze tijd in de spiegel van de geschiedenis, 1972/2025
Dinsdag 9 september 2025, 20.00 uur,
Scheppingskerk, Van Poelgeestlaan 2, Leiderdorp
Onze tijd in de spiegel van de geschiedenis,1972/2025
Lezing door Pieter Slaman, universiteitshistoricus
Het jaar 1972 kent zulke grote gelijkenissen met het jaar 2025, in de wereld, in Nederland en aan de (Leidse) universiteit, dat de vergelijking met beide jaren leerzaam is.
Kijken we echt naar ongekende problemen, of naar veel oude met een taai karakter? Ideologisch conflict, milieuproblematiek, emancipatiebeweging en conservatieve reactie, studentenbezettingen en boycotacties: het speelde allemaal in het jaar waarin mijn ouders trouwden.
Er was zelfs een Amerikaanse president die door conservatieven werd gekozen, die toenadering zocht tot Rusland en die de wereldeconomie op zijn kop zette met eenzijdige maatregelen. De vergelijking geeft onze blik op onze eigen tijd een nieuwe diepte.
Daarnaast zal Pieter Slaman vanuit zijn functie van universiteitshistoricus een uitstapje maken naar de Open Monumenten Dagen 13 en 14 september 2025 waaraan de Leidse universiteitsgebouwen mee zullen doen.
Pieter Slaman is universiteitshistoricus aan de Universiteit Leiden, met steun van het A.E. Cohenfonds. Hij schreef eerder o.a. ‘In de regel vrij. 100 jaar politiek rond onderwijs, cultuur en wetenschap’ en ‘De glazen toren. De Leidse universiteit 1970-2020’. Hij promoveerde in 2015 op de geschiedenis van studiefinanciering.
Magdalena Abakanowicz, veelzijdig kunstenares
Dinsdag 10 juni 2025, 20.00 uur, Scheppingskerk, Van Poelgeestlaan 2, Leiderdorp
Magdalena Abakanowicz, Vernieuwster van de textielkunst en veelzijdige kunstenares,
Lezing door Krzysztof Dobrowolski-Onclin
Toen zij in 1962 een werk op de Internationale Textielbiënnale van Lausanne tentoonstelde, vroeg het publiek zich af of het nu een wandtapijt was of een abstract schilderij. Het antwoord was: een wandtapijt met de kwaliteit van een abstract schilderij.
Abakanowicz' naam als vernieuwende kunstenares werd gevestigd toen zij drie jaar later de gouden medaille voor toegepaste kunst op de biënnale van São Paulo kreeg.
Abakanowicz kwam in 1930 in de buurt van Warschau in een adellijk gezin ter wereld. In 1954 studeerde ze in Warschau af op een textielkunstwerk en ze zou tot in de jaren 1980 vooral textiel gebruiken. Haar 'abakans', zoals ze haar werken noemde, werden echter steeds groter en ruimtelijker, zoals het 30 meter brede werk dat zij in 1970-1971 voor het Provinciehuis in 's-Hertogenbosch maakte. Het zit vol verschillende materialen, texturen en structuren, waardoor het eerder een sculptuur dan een wandkleed is.
In de jaren 1980 begon ze ook in brons en steen te werken. Zo is 'Katarsis' een groep van 33 mensvormige bronzen beelden zonder hoofden, die een vrij harde en ongemakkelijke sfeer oproepen.
Tussen 18 april en 24 augustus is het werk van Abakanowicz in Nederland te zien. Behalve in het Provinciehuis van Noord-Brabant is er een tentoonstelling in het Textielmuseum in Tilburg in samenwerking met het Noordbrabants Museum in 's-Hertogenbosch.
Krzysztof Dobrowolski-Onclin is cum laude afgestudeerd in de kunstgeschiedenis en Franse letterkunde en heeft aan de universiteiten van Amsterdam, Parijs en Krakau gestudeerd. Sinds 2006 geeft hij cursussen en lezingen over kunstgeschiedenis zonder zich tot een specialisme of een onderwerp te beperken. Hij is vrijwilliger bij het COC Amsterdam en werd in 2019 benoemd tot Lid in de Orde van Oranje-Nassau.
Foto deze pagina: 'Abakan Red' (1969)
Foto homepagina: Bronzen beelden voor gebouw 'Baltyk', Poznan, Polen
Mens en tuin - tuinarchitectuur door de eeuwen heen
Dinsdag 13 mei 2025, 20.00 uur, Scheppingskerk, Van Poelgeestlaan 2, Leiderdorp
Lezing door Monique Hafkamp: Mens en Tuin, tuinarchitectuur door de eeuwen heen
Centraal in deze lezing staat de relatie tussen de mens en de natuur en op welke manier de opvattingen over de relatie een rol spelen in de vormgeving van tuinen.
Al millennia lang heeft de mens zijn eigen paradijs, groot of klein, op aarde gecreëerd.
Van legendarische tuinen, zoals de Hangende Tuinen van Babylon tot natuurlijke verwilderde tuinen van Oudolf.
Monique Hafkamp laat u zien hoe de natuur eeuwenlang in meer of mindere mate getemd werd in de vorm van tuinarchitectuur. De Romeinen combineerden een fysieke tuin met geschilderde tuinen in hun eetkamers. In de middeleeuwen hadden tuinen daarentegen niet zozeer een recreatieve functie als wel een praktische en agrarische functie. In de Renaissance kregen tuinen weer een paradijselijk uiterlijk, waar beplanting, water, geuren en geluid de zintuigen prikkelen, soms ook op een surrealistische manier.
De Franse baroktuin diende als symbool van de macht van de koning over mens en natuur, en dit voorbeeld werd in grote delen van Europa nagevolgd zoals de tuin van Paleis Het Loo bij Apeldoorn. In de achttiende eeuw leidde de zoektocht naar het natuurlijke, authentieke tot de illusie van de ongetemde, natuurlijke Engelse landschapstuin.
Kunsthistorica Monique Hafkamp heeft kunstgeschiedenis gestudeerd in Nijmegen, met als bijvakken Italiaans en Europese geschiedenis. Tijdens de studie heeft ze veel gereisd door diverse landen om naar kunst en architectuur te kijken. Ook heeft ze zich verdiept in kostuumgeschiedenis. Na haar afstuderen is ze blijven reizen en heeft ze tijd doorgebracht in verschillende delen van Italië, zoals Piemonte, Veneto, Toscana en Lazio.
Reizen doet ze nog steeds. Een aantal maanden per jaar begeleidt ze culturele reizen, met de nadruk op Italië. De andere helft van het jaar geeft ze cursussen en lezingen over kunst en cultuur. Monique Hafkamp heeft een brede belangstelling, die ze graag deelt met anderen. Tijdens haar lezingen laat ze niet alleen diverse vormen van kunst zien, maar ze plaatst deze ook in een bredere historische en culturele context.
Foto: Stourhead, Wiltshire, Verenigd Koninkrijk
Het Ruhrgebied: van kolen naar kunst
Het Ruhrgebied: van kolen naar kunst
Dinsdag 8 april 2025, 20.00 uur, Scheppingskerk, Van Poelgeestlaan 2, Leiderdorp
Lezing door Yvonne Hilgenkamp
Nog niet zo lang geleden was het Ruhrgebied een noodzakelijk snelweg-kwaad waar we plankgas doorheen zoefden op weg naar het mediterrane zuiden. Met de ramen dicht! We reden immers in de Kohlenpott: de bakermat van industrieel Europa, vol kolenmijnen en staalfabrieken. Nu liggen de zaken radicaal anders: het Ruhrgebied is tegenwoordig verrassend groen! Yvonne Hilgenkamp heeft het over de familie Krupp, de Zeche Zollverein, ontzagwekkende industriële monumenten, invloedrijke tuintentoonstellingen, en de vele verrassende musea in het Ruhrgebied.
Yvonne Hilgenkamp is kunsthistorica én architectuurhistorica, en heeft jarenlange ervaring in het presenteren van de rijke geschiedenis van de westerse architectuur, stedenbouw en kunst. Ze maakt op heldere wijze de kunstgeschiedenis voor een divers publiek toegankelijk. Haar interesse is breed en gaat van de Romeinen tot Rembrandt, van De Pijp tot Parijs en van Art Déco tot Dubai’s wolkenkrabbers. Over al deze onderwerpen vertelt ze graag en enthousiast!